η βιβλιοσκουφίτσα

Νόμπελ στον ...αιρετικό!

Και εκεί που όλοι περίμεναν να ακούσουν το όνομα του Ορχάν Παμούκ, του διάσημου Τούρκου συγγραφέα έσκασε η «βόμβα»: Το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2005 απονέμεται στον Χάρολντ Πίντερ, σ' έναν πολύ αγαπημένο συγγραφέα για τους Έλληνες και «πολυανεβασμένο» στις αθηναϊκές σκηνές. Η έκπληξη λοιπόν σαφώς και δεν ήταν δυσάρεστη καθώς ο Χάρολντ Πίντερ, θεωρείται σήμερα ο μεγαλύτερος εν ζωή θεατράνθρωπος της Βρετανίας. Δυσάρεστη ήταν η περσινή έκπληξη, όταν ανακοινώθηκε το όνομα της παγκοσμίως άγνωστης Αυστριακής Ελφρίντε Γέλινεκ και οι συντάκτες ανά τον κόσμο «ψάχνονταν» για να βρουν για ποια κυρία πρόκειται. Και όταν το ανακάλυψαν δεν νομίζω ότι η δυσαρέσκεια αναστράφηκε.

Δεν έχω βέβαια κάτι προσωπικό με την κυρία Γέλινεκ απλά ακόμα αναζητώ, όπως και πολλοί άλλοι, τους λόγους της βράβευσης της. Όσο και αν υπάρχουν κάποιοι που διαφωνούν με βραβεία αυτού του τύπου, αρκεί να ρίξουμε μια ματιά στη λίστα με τους μέχρι σήμερα βραβευθέντες για να καταλάβουμε ότι ανάμεσα τους βρίσκεται το απαύγασμα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Οι απουσίες βέβαια είναι πολλές και τρανταχτές. Όπως και οι αδικαιολόγητες «παρουσίες».

Άνηκα λοιπό σ' εκείνους που «στοιχημάτιζαν» στο όνομα του Ορχάν Παμούκ, ο οποίος τώρα τελευταία αντιμετωπίζει κάτι μικρές δυσκολίες από το στρατιωτικοπολιτικό κατεστημένο, που κυβερνά τη γείτονα Τουρκία, η οποία πρόσφατα πήρε και το εισιτήριο, προκειμένου να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις για την ένταξη της στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Και τι δυσκολίες αντιμετωπίζει ο Παμούκ από την ωσονούπω ευρωπαϊκή, Αμερικανών και Βρετανών θέλοντος, Τουρκία; Απλά ο άνθρωπος εκφράζει ανοιχτά τις απόψεις του, με τελευταίες εκείνες που μιλούν για τη γενοκτονία των Αρμενίων, και για τις οποίες κινδυνεύει να φυλακιστεί. Αλλά ας τους συγχωρήσουμε τους γείτονες. Εξάλλου στην προσπάθεια είναι ακόμα...

Φαντάζεστε λοιπόν την ανυπομονησία μου να ακούσω από το στόμα του προέδρου της Σουηδικής Ακαδημίας το όνομα του Παμούκ ως νικητή. Και τη μεγαλύτερη ακόμα ανυπομονησία μου να ακούσω τον ευχαριστήριο, 45λεπτο, όπως επιτάσσει το πρωτόκολλο, λόγο του τη λαμπερή βραδιά της επίσημης απονομής. Η Σουηδική Ακαδημία, όμως, με καθυστέρηση μίας εβδομάδας, παραβιάζοντας τη συνήθη ημερομηνία ανακοίνωσης, και αφού παραιτήθηκε ένα μέλος της επιτροπής των Σοφών, προκειμένου να μην επαναληφθεί το περσινό φιάσκο, ξεπερνώντας και τον «σκόπελο» που λεγόταν Παμούκ, έκανε την υπέρβασή της: τίμησε τον 75χρονο αιρετικό θεατράνθρωπο, ταυτισμένο με το θέατρο του παραλόγου, Πίντερ. Είναι γνωστός για τις "κωμωδίες" του, οι οποίες με χιούμορ και κυνισμό περιγράφουν ανθρώπους που προσπαθούν να επικοινωνήσουν, ενώ μια "απειλή" εισβάλλει στη ζωή τους.

Ο λόγος που δεν απογοητεύτηκα τελικά είναι ότι ο Χάρολντ Πίντερ είναι επίσης ένα πολιτικό «ζώον». Ο ίδιος εξάλλου έχει ζητήσει να μην τον αποκαλούν συγγραφέα αλλά πολιτικό ακτιβιστή και αυτοπροσδιορίζεται όχι ως Βρετανός αλλά ως Πολίτης του Κόσμου. Εξάλλου δεν έχει πάψει ούτε στιγμή να καταγγέλλει τις επιλογές του Βρετανού πρωθυπουργού, Τόνι Μπλερ, όσον αφορά τον Πόλεμο στο Ιράκ πρόσφατα και στη Γιουγκοσλαβία, παλαιότερα, αποκαλώντας τον μάλιστα εγκληματία πολέμου. «Για μένα ο Μπλερ είναι ένας εγκληματίας πολέμου. Δεν αναφέρομαι στον Μπους, αυτός είναι χειρότερος», είχε δηλώσει χωρίς δισταγμό, όταν ρωτήθηκε, για τον σημερινό Βρετανό Πρωθυπουργό:
Μην ξεχνάμε άλλωστε ότι ο Πίντερ τον είχε επικρίνει δριμύτατα και για τη σχέση του με τις ΗΠΑ, χαρακτηρίζοντας τον μάλιστα «ανόητο απατεώνα».

Αυτή ίσως να είναι και η εξήγηση για το γεγονός ότι πέρασαν σχεδόν απαρατήρητα στη Βρετανία τα 75α γενέθλια του στις 10 Οκτωβρίου, εκτός βέβαια από ένα μικρό αφιέρωμα του Τρίτου Προγράμματος του BBC. Η περίπτωση του Πίντερ επιβεβαιώνει το ρητό «Ουδείς προφήτης στον τόπο του».

Έτσι το ρόλο του τιμητή ανέλαβε το Υπουργείο Πολιτισμού της Ιρλανδίας που ενίσχυσε οικονομικά σειρά εκδηλώσεων προς τιμήν του συγγραφέα στο Δουβλίνο, στις οποίες συμμετείχαν τα πιο μεγάλα ονόματα του βρετανικού θεάτρου. Και για να ευλογήσουμε και λίγο τα γένια μας να θυμίσουμε ότι ο νομπελίστας πλέον Χάρολντ Πίντερ αναγορεύτηκε το 2000 επίτιμος διδάκτωρ του Τμήματος Αγγλικής Φιλολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Για την ιστορία να αναφέρω ότι Μπλερ σίγησε επί ώρες μετά την ανακοίνωση της βράβευσης. Σαφώς θα ήταν σε εξαιρετικά δύσκολη θέση. Ενώ φαντάζομαι για την τιμή των όπλων ήταν η δήλωση της Βρετανίδας υπουργού Πολιτισμού - διαφορετικά θα μιλούσαμε για σκάνδαλο- Τέσα Τζάουελ που μίλησε για «έναν κολοσσό της βρετανικής λογοτεχνίας». Και πρόσθεσε το μάλλον περίεργο: «Αξίζει τη διεθνή φήμη που του χάρισε η δουλειά του ως δραματουργού, ποιητή και αγωνιστή. Είμαι εντυπωσιασμένη που τα ταλέντα του ανταμείφθηκαν με ένα Βραβείο Νόμπελ».

Αντίθετα σύσσωμη η αγγλόφωνη λογοτεχνία αλλά και σκηνοθέτες, όπως ο Πίτερ Χολ, συνεχάρησαν συγκινημένοι τον Πίντερ, κάνοντας ενθουσιώδεις δηλώσεις.

Καταπονημένος από την αρρώστια και μ' ένα τραύμα στο κεφάλι από πρόσφατη πτώση, αλλά καταφανώς ευτυχής, ο Χάρολντ Πίντερ δήλωσε όταν του ανακοινώθηκε η βράβευση με το Νόμπελ: «Έμεινα άφωνος. Αλλά θα πάψω να είμαι άφωνος όταν θα πάω στη Στοκχόλμη».

Η στάση ζωής λοιπόν του ίδιου του Πίντερ είναι αυτή που βεβαιώνει ότι τη βραδιά της απονομής θα απολαύσουμε ένα χειμαρρώδη λόγο, που πολλοί θα προτιμούσαν να μην ακούσουν.

Ανάμεσα τους φαντάζομαι και ο Μπλερ. Πώς να γιορτάσει άλλωστε τη βράβευση ενός τέτοιου συγγραφέα;

e-mail: vivlioskoufitsabooksinfo.gr